Bệnh lý gan nhiễm mỡ – Không thể coi thường

Gan là cơ quan “nhà máy chuyển hóa” của cơ thể, đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa dinh dưỡng, thải độc, dự trữ năng lượng. Tuy nhiên, gan cũng dễ bị tổn thương trước những thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh. Một trong những bệnh lý ngày càng phổ biến hiện nay chính là gan nhiễm mỡ.

Gan nhiễm mỡ là gì?

Gan nhiễm mỡ là tình trạng lượng mỡ tích tụ trong gan vượt quá 5% trọng lượng gan. Bệnh thường gặp ở người thừa cân, béo phì, người uống nhiều rượu bia, bệnh nhân đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc do ít vận động.

Gan nhiễm mỡ có thật sự “lành tính”?

Nhiều người nghĩ gan nhiễm mỡ chỉ là “mỡ trong gan” và không nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và kiểm soát, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển âm thầm và gây ra những hậu quả nghiêm trọng:

• Viêm gan nhiễm mỡ: Tình trạng viêm làm tổn thương tế bào gan.
• Xơ gan: Mô gan bị xơ hóa, mất dần chức năng.
• Ung thư gan: Biến chứng nguy hiểm nhất, đe dọa tính mạng.

Ngoài ra, gan nhiễm mỡ còn liên quan mật thiết tới bệnh lý tim mạch, đái tháo đường type 2 và hội chứng chuyển hóa.

Bằng chứng với đái tháo đường type 2 (ĐTĐ2)

• Kháng insulin trung tâm → gan tăng tân tạo đường, tăng xuất VLDL/triglycerid, LDL nhỏ – đậm, HDL giảm → rối loạn lipid xơ vữa; đồng thời viêm hệ thống/oxy hoá (IL-6, TNF-α), rối loạn nội mạc và tăng đông (CRP, PAI-1, fibrinogen) → thuận lợi xơ vữa, huyết khối.
• Mỡ gan “kích hoạt” chuyển hoá xấu: bản thân gan nhiễm mỡ làm nặng thêm từng thành phần của hội chứng chuyển hoá, chứ không chỉ là “hậu quả” của hội chứng chuyển hóa.
• Tần suất gan nhiễm mỡ ở người ĐTĐ 2 rất cao (nhiều phân tích cho thấy xấp xỉ ~65% toàn cầu) và thường kèm xơ hoá tiến triển hơn.
• Chiều ngược lại, người có gan nhiễm mỡ nguy cơ mắc mới ĐTĐ 2 tăng ~2,2 lần; mức độ gan nhiễm mỡ nặng/xơ hoá cao làm nguy cơ tăng hơn nữa.

Bằng chứng với bệnh tim mạch

• Ở người bệnh gan nhiễm mỡ, bệnh tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu, và nguy cơ biến cố tim mạch (tử vong/không tử vong) tăng rõ rệt so với người không gan nhiễm mỡ; mức tăng nguy cơ cao hơn khi xơ hoá gan nặng.
• Nguy cơ suy tim mới mắc tăng khoảng 1,5 lần độc lập với các yếu tố nguy cơ kinh điển.
• Các tổng quan gần đây tiếp tục khẳng định NAFLD/MASLD → tăng biến cố tim mạch, gồm mạch vành, đột quỵ, rung nhĩ; một phần tác động được giải thích bởi viêm, rối loạn lipid xơ vữa và tăng đông nêu trên.

Dấu hiệu nhận biết

Gan nhiễm mỡ thường tiến triển âm thầm, ít có triệu chứng đặc hiệu. Một số người có thể cảm thấy:

• Mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng.
• Đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải.
• Khám sức khỏe định kỳ phát hiện men gan tăng, siêu âm thấy gan nhiễm mỡ.

Chính vì ít biểu hiện nên bệnh thường bị bỏ qua, đến khi phát hiện thì đã ở giai đoạn nặng.

Làm gì để phòng và kiểm soát gan nhiễm mỡ?

 Dinh dưỡng hợp lý:

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt.
• Hạn chế thức ăn chiên rán, nhiều dầu mỡ, đồ ngọt, nước ngọt có gas.
• Giảm rượu bia – kẻ thù số một của lá gan.

 Tập luyện đều đặn:

• Vận động tối thiểu 30 phút mỗi ngày, 5 ngày/tuần.
• Kết hợp đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, tập thể dục nhịp điệu.

Kiểm soát cân nặng, bệnh lý đi kèm:

• Duy trì cân nặng hợp lý (BMI 18,5 – 22,9 kg/m²).
• Điều trị ổn định đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu.

Khám sức khỏe định kỳ:

• Kiểm tra men gan, siêu âm gan giúp phát hiện sớm.
• Tầm soát biến chứng khi có nguy cơ.

Thông điệp sức khỏe

Gan nhiễm mỡ không phải là bệnh “lành tính”. Nếu được phát hiện sớm và thay đổi lối sống kịp thời, bệnh có thể cải thiện đáng kể. Hãy bảo vệ lá gan của bạn bằng dinh dưỡng khoa học, vận động hợp lý, hạn chế rượu bia và khám sức khỏe định kỳ.

Bệnh viện Nội tiết Trung ương luôn đồng hành cùng cộng đồng trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe gan.