Các bệnh thường gặp do rối loạn nội tiết, chuyển hóa

Các tuyến nội tiết có chức năng tiết ra các hormone nội tiết  có vai trò quan trọng trong điều hòa, duy trì nhiều chức năng sống trong cơ thể. Các bệnh nội tiết thường gặp nhất hiện nay là đái tháo đường, bệnh lý tuyến giáp (gồm ung thư tuyến giáp, nhân tuyến giáp, cường giáp, suy giáp), suy tuyến yên, suy vỏ tuyến thượng thận, rối loạn chức năng sinh dục … Các bệnh lý này nếu không phát hiện và xử lí kịp thời gây ảnh hưởng nhiều tới sức khỏe người bệnh. 

Các bệnh lý nội tiết liên quan đến các hệ thống nội tiết khác nhau trong cơ thể và gây ra các rối loạn và vấn đề sức khỏe khác nhau. Các bệnh lý nội tiết thường gặp nhất hiện nay là:

• Bệnh đái tháo đường

Đái tháo đường là một rối loạn chuyển hóa mạn tính với đặc trưng bởi tăng glucose máu kéo dài do cơ thể bị thiếu hụt hoặc đề kháng với insulin, gây tình trạng rối loạn chuyển hóa đường trong máu. Hậu quả gây rối loạn chuyển hóa glucid, protid, lipid, các rối loạn này kéo dài gây tổn thương các cơ quan liên quan: mắt, thận, thần kinh, tim và mạch máu… thậm chí tử vong. Biến chứng tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người mắc bệnh đái tháo đường. 

• Bệnh lý tuyến giáp

Bệnh bướu giáp

Bệnh bướu giáp là tình trạng tuyến giáp tang kích thước so với bình thường, cos thể lan tỏa hoặc khu trú, có hoặc không kèm theo rối loạn chức năng tuyến giáp. Bệnh bướu cổ đơn thuần thường không gây đau nhưng những bướu lớn có thể làm cổ to ra, gây ho, khó thở, nuốt nghẹn, khàn tiếng,…

Bệnh bướu giáp (còn gọi là bướu cổ/ bướu tuyến giáp) có thể được phân loại  dựa hình thái:

Bướu giáp lan tỏa: là tình trạng tuyến giáp to đều hai thùy, bề mặt nhẵn, không có nhân khu trú, cấu trúc tương đối đồng nhất.

Bướu giáp nhân: là tình trạng tuyến giáp có một hoặc nhiều khối khu trú (nhân), kích thước và cấu trúc khác biệt so với mô giáp lành.

• Phân loại theo chức năng tuyến giáp:

Bệnh cường giáp

Cường giáp xảy ra khi tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone. Nguyên nhân Basedow (phổ biến nhất), bướu nhân độc, bướu đa nhân độc…

Khi tình trạng cường giáp xảy ra có thể gây ra các triệu chứng, bao gồm: Nhịp tim nhanh hoặc không đều; run tay, khó ngủ; khó chịu và lo lắng; mệt mỏi; nóng bức; tiêu chảy; gầy sút cân, cổ to.

Bệnh suy giáp 

Trái ngược với bệnh cường giáp là tình trạng suy giáp. Bệnh xảy ra khi tuyến giáp không sản xuất đủ lượng hormone cần thiết cho cơ thể. Nguyên nhân: viêm giáp Hasimoto (phổ biến), thiếu hụt iod kéo dài, sau phẫu thuật hoặc uống iod phóng xạ, …

Các triệu chứng bệnh suy giáp bao gồm: Mệt mỏi, sợ lạnh, da khô, nhịp tim chậm, chuột rút, táo bón, tăng cân, tim to, tràn dịch màng tim, vận động chậm chạp, trí nhớ giảm…

• Suy tuyến thượng thận

Khi tuyến thượng thận sản xuất không đủ các hormone cần thiết cho các chức năng sống của cơ thể sẽ dẫn tới bệnh suy tuyến thượng thận.

Bệnh suy tuyến thượng thận có hai loại chính là: suy thượng thận nguyên phát (bệnh Addison) và thứ phát (tuyến yên), tam phát (hạ đồi). Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi và cả 2 giới.

Biểu hiện chính của bệnh bao gồm: buồn nôn, nôn, chán ăn,  cơ thể  mệt mỏi nhiều, yếu cơ, trọng lượng cơ thể giảm, tụt huyết áp, có trường hợp bệnh nhân còn bị sạm da vùng tiếp xúc với ánh sáng và cả vùng không tiếp xúc với ánh sáng. Bệnh suy tuyến thượng thận thường được điều trị bằng cách bù lại lượng hormone bị thiếu hụt.

• Suy tuyến sinh dục

Bệnh lý suy sinh dục xảy ra ở cả nam và nữ giới. Bệnh khiến cơ quan sinh dục không sản sinh đủ hormone sinh dục, ảnh hưởng tới đặc tính giới và sinh sản.

Suy sinh dục khiến bệnh nhân gặp vấn đề về khả năng tình dục, cường dương và xuất tinh. Ngoài ra, bệnh nhân suy sinh dục nam thường rối loạn cương, dương vật và tinh hoàn nhỏ, nhiều người mất hoàn toàn hứng thú tình dục.

Suy sinh dục nữ là bệnh lý phức tạp. Suy sinh dục có thể xảy ra ở độ tuổi sinh sản gây rối loạn kinh nguyệt, rụng trứng, giảm khả năng thụ thai hoặc thậm chí gây vô sinh.  Suy sinh dục xảy ra ở nữ giới độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh, do suy giảm lượng hormone estrogen khiến nữ giới giảm ham muốn, khô âm đạo, ảnh hưởng các cơ quan trong cơ thể, giảm trí nhớ, sức khỏe tinh thần và thể chất của người bệnh.

Suy tuyến sinh dục là bệnh nội tiết thường gặp, song không nhiều người thực sự hiểu rõ về bệnh lý này. Nếu hiểu và chủ động phòng ngừa, cả nam và nữ giới sẽ có sức khỏe và đời sống tình dục hạnh phúc hơn.

• Suy tuyến yên

Tuyến yên là tuyến nội tiết trung tâm, kích thước nhỏ (~0,5–1 g), nằm trong hố yên, có vai trò điều hòa hoạt động của hầu hết các tuyến nội tiết khác thông qua hệ thống hormone hướng tuyến yên.

Bệnh suy tuyến yên là sự suy giảm chức năng của tuyến yên trong việc sản sinh ra các hormone. Sự thiếu hụt này ảnh hưởng đến cơ thể như sau:

Thiếu hormone hướng sinh dục LH và FSH: Thiếu hormone này khiến cả nam và nữ bị rụng lông, giảm ham muốn tình dục, vô sinh,…

Thiếu hormone kích thích tuyến giáp TSH: Tình trạng này thường gây ra suy giáp, bệnh nhân thường chịu lạnh kém, da khô và xanh xao, cơ thể dễ mệt mỏi,…

Thiếu hormone hướng vỏ thượng thận: Hậu quả sức khỏe mà bệnh nhân phải đối mặt là yếu cơ, sụt cân, buồn nôn, huyết áp thấp, da xanh xao,…

Thiếu hormone tăng trưởng: xảy ra sớm ở trẻ, trẻ sẽ bị chậm phát triển, thấp lùn so với tuổi. xảy ra ở ngừoi trưởng thành phát hiện khó hơn, gây hội chứng rối loạn chuyển hóa mạn tính nếu không điều trị: chuyển hóa glucid, lipid, tim mạch, thần kinh, tâm thần, cơ xương…

• Hội chứng Cushing

Hội chứng Cushing là tình trạng tăng cortisol mạn tính, do nguyên nhân nội sinh hoặc ngoại sinh, gây ra một tập hợp các biểu hiện lâm sàng và rối loạn chuyển hóa đặc trưng.

Tăng cortison mạn tính sẽ tác động đến đa cơ quan:

• Tăng tân tạo glucose → đái tháo đường
• Dị hóa protein → teo cơ, loãng xương
• Phân bố mỡ bất thường
• Ức chế miễn dịch
• Ảnh hưởng thần kinh – tâm thần

Ảnh hưởng lên kiểu hình: Tăng cân, chân tay teo nhỏ, mặt tròn bất thường, hình thành cục mỡ giữa vai (gù trâu), lông mọc nhiều, yếu cơ, tầm nhìn mờ, giảm khả năng sinh sản và ham muốn tình dục, mệt mỏi, các vết rạn màu tím trên da và da dễ bị bầm tím. 

Các biến chứng nặng nề hơn bao gồm: Loãng xương; tăng nguy cơ gãy xương bất thường (đặc biệt là gãy xương sườn và xương bàn chân); bệnh lý tim mạch; đái tháo đường type 2; nhiễm trùng thường xuyên.

• Bệnh to đầu chi

Bệnh to đầu chi là bệnh nội tiết mạn tính, đặc trưng bởi tăng tiết hormon tăng trưởng (GH) sau khi đã đóng sụn tăng trưởng, dẫn đến tăng IGF-1, gây phì đại các phần tận cùng của cơ thể và tổn thương đa cơ quan

Nguyên nhân thường gặp là u tuyến yên tiết GH (>95%), ngoài ra còn có u tiết GHRH( phổi, tụy), hội chứng MEN1, đột biến gen. Đau đầu (đau nhiều ở vùng trán và thái dương) là biểu hiện thường gặp nhất. Ngoài ra, bệnh cũng có thể gây ra tình trạng da và xương ở đầu, mặt, tay chân phát triển to bất thường so với tỷ lệ cơ thể. Các biểu hiện khác bao gồm thay đổi xương (hàm dưới và trán nhô ra…); da dày, nhiều nếp nhăn trên mặt giọng nói trầm hơn.

Quá trình chẩn đoán và điều trị bệnh thường  chậm trễ khiến người bệnh đối diện với những nguy hiểm liên quan đến nguy cơ bệnh lý tim, gan, phổi,… thậm chí đe dọa đến tính mạng.

Như vậy, các bệnh lý nội tiết thường gặp gây ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Trên đây là những thông tin có liên quan đến các bệnh nội tiết thường gặp. Bệnh viện Nội tiết Trung ương khuyến cáo do triệu chứng và biểu hiện của các bệnh nội tiết thường gặp tương tự với nhiều bệnh lý khác nên một khi thấy cơ thể xuất hiện các triệu chứng bất thường nghi ngờ liên quan đến tình trạng rối loạn nội tiết bạn nên đi khám sớm để được các bác sĩ, đội ngũ chuyên gia đầu ngành kiểm tra, tìm ra nguyên nhân để từ đó có cách điều trị phù hợp.