Đái tháo đường thai kỳ có cần dùng insulin không?

Đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK) là tình trạng rối loạn dung nạp glucose được chẩn đoán trong tam cá nguyệt thứ hai hoặc thứ ba của thai kỳ ở những phụ nữ trước đó chưa từng mắc đái tháo đường.

Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ xuất hiện tình trạng đề kháng insulin sinh lý nhằm đảm bảo cung cấp đủ năng lượng cho thai nhi. Khi tế bào beta tụy không tăng tiết insulin đủ để bù trừ, đường huyết sẽ tăng cao và dẫn đến ĐTĐTK. Vì vậy, kiểm soát glucose máu chặt chẽ là yếu tố then chốt giúp giảm nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và bé.

1. Nguyên tắc điều trị ĐTĐ thai kỳ

Mục tiêu điều trị là duy trì đường huyết càng gần mức sinh lý càng tốt, nhằm hạn chế tình trạng tăng insulin máu ở thai nhi – nguyên nhân chính gây thai to và rối loạn chuyển hóa sau sinh.

• Điều trị luôn bắt đầu bằng can thiệp lối sống:
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý
• Kiểm soát lượng carbohydrate trong khẩu phần
• Phân bố bữa ăn khoa học (chia nhỏ bữa)
• Tăng cường vận động phù hợp với thai kỳ

Nhiều thai phụ có thể kiểm soát tốt đường huyết chỉ bằng thay đổi lối sống. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, điều trị bằng insulin là cần thiết.

2. Khi nào cần chỉ định insulin?

Insulin được chỉ định bởi bác sĩ chuyên khoa Nội tiết khi sau khoảng 2 tuần điều chỉnh lối sống mà đường huyết vẫn vượt mục tiêu kiểm soát, đặc biệt trong các tình huống sau:

• Có tiền sử đái tháo đường trước khi mang thai
• Tăng đường huyết đói kéo dài
• Tăng đường huyết sau ăn nhiều lần
• Đường huyết bất kỳ ≥ 11,1 mmol/L

Insulin là phương pháp điều trị chuẩn trong thai kỳ vì không qua nhau thai và không gây tác động trực tiếp lên thai nhi. Phác đồ sử dụng sẽ được cá thể hóa theo từng bệnh nhân dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.

3. Vì sao không nên trì hoãn insulin khi đã có chỉ định?

Tăng đường huyết kéo dài có thể gây nhiều hệ lụy nghiêm trọng:

Đối với thai phụ:

• Tăng nguy cơ sẩy thai, thai lưu, sinh non
• Tăng huyết áp thai kỳ, đa ối
• Nhiễm trùng tiết niệu, viêm đài bể thận
• Tăng tỷ lệ mổ lấy thai
• Nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường typ 2 và biến chứng tim mạch, thận, mắt về lâu dài

Đối với thai nhi và trẻ sơ sinh:

• Thai to, tăng trưởng quá mức
• Hạ glucose máu sau sinh
• Rối loạn chuyển hóa, bệnh lý hô hấp
• Vàng da sơ sinh, nguy cơ dị tật bẩm sinh
• Nguy cơ béo phì và đái tháo đường typ 2 sớm khi trưởng thành

Việc sử dụng insulin đúng thời điểm giúp giảm đáng kể biến chứng chu sinh và cải thiện tiên lượng lâu dài cho cả mẹ và bé.

4. Sau sinh có cần tiếp tục insulin?

Trong đa số trường hợp, tình trạng đề kháng insulin giảm nhanh sau khi sổ nhau thai và đường huyết trở về bình thường. Thai phụ thường không cần tiếp tục insulin sau sinh.

Tuy nhiên, cần thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống sau sinh từ 4–12 tuần để đánh giá nguy cơ đái tháo đường và có kế hoạch theo dõi phù hợp.

Thông điệp từ chuyên khoa Nội tiết

Không phải tất cả thai phụ bị đái tháo đường thai kỳ đều cần insulin. Tuy nhiên, khi có chỉ định, insulin là phương pháp điều trị an toàn – hiệu quả – cần thiết để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.

Việc theo dõi đường huyết đều đặn, tái khám đúng hẹn và phối hợp chặt chẽ giữa chuyên khoa Sản và Nội tiết chính là chìa khóa giúp thai kỳ an toàn và em bé chào đời khỏe mạnh.

Phạm Tuấn Phương – Khoa Điều trị theo yêu cầu