Lạm dụng thuốc chứa corticoid – Hệ lụy khó lường

Trong những năm gần đây, tình trạng người dân tự ý mua và sử dụng thuốc chứa corticoid ngày càng phổ biến. Corticoid là nhóm thuốc có tác dụng kháng viêm, chống dị ứng, ức chế miễn dịch mạnh và được chỉ định trong nhiều bệnh lý như dẫn đến suy thượng thận hen phế quản, viêm khớp, bệnh da liễu, bệnh tự miễn… Tuy nhiên, việc tự ý dùng thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ tiềm ẩn vô vàn rủi ro cho sức khỏe.

(Hai anh em trong cùng 1 gia đình sử dụng thuốc chứa corticoid ẫn đến suy thượng thận)

Vì sao corticoid dễ bị lạm dụng?

• Thuốc cho tác dụng nhanh: giảm đau, hạ sốt, giảm ngứa, làm đẹp da tức thì.
• Dễ mua ngoài hiệu thuốc mà không cần đơn.
• Người dân thiếu hiểu biết, tin vào lời truyền miệng hoặc quảng cáo “thần dược”.

Hệ lụy khi lạm dụng corticoid

1. Suy tuyến thượng thận

• Cơ chế: Corticoid ngoại sinh (dùng từ thuốc) cung cấp quá nhiều hormon, khiến tuyến thượng thận bị “ngủ yên” và dần teo lại, không còn sản xuất hormon cortisol tự nhiên.
• Hậu quả: Khi ngừng thuốc đột ngột, người bệnh có thể rơi vào tình trạng suy thượng thận cấp, với biểu hiện tụt huyết áp, nôn ói, suy kiệt, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

2. Tăng đường huyết và đái tháo đường

• Cơ chế: Corticoid làm tăng phân giải glycogen, tăng tân tạo glucose ở gan, đồng thời giảm tác dụng của insulin → gây tăng đường huyết.
• Hậu quả: Người khỏe mạnh có thể mắc đái tháo đường do corticoid. Ở bệnh nhân đã có sẵn bệnh đái tháo đường, việc lạm dụng thuốc khiến đường huyết tăng khó kiểm soát, nguy cơ biến chứng cấp và mạn tính tăng cao.

3. Loãng xương, yếu cơ

• Cơ chế: Corticoid ức chế tạo xương, tăng hủy xương, đồng thời làm giảm hấp thu canxi và tăng thải canxi qua thận.
• Hậu quả: Người bệnh dễ bị loãng xương, gãy xương tự phát, đau lưng, gù vẹo cột sống. Ngoài ra, corticoid làm teo cơ, gây yếu cơ, khó vận động.

4. Thay đổi hình dáng cơ thể (Hội chứng Cushing do thuốc)

• Biểu hiện: mặt tròn như mặt trăng, mỡ tập trung vùng cổ gáy (gù trâu), bụng to, tay chân teo nhỏ, da mỏng, rạn da đỏ tím.
• Hậu quả: Không chỉ ảnh hưởng thể chất mà còn gây tổn thương tâm lý, mặc cảm ngoại hình, đặc biệt ở phụ nữ và người trẻ.

5. Nguy cơ tim mạch, tăng huyết áp

• Corticoid giữ muối, giữ nước trong cơ thể → gây phù, tăng huyết áp.
• Dùng kéo dài làm rối loạn mỡ máu, tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ.

6. Suy giảm miễn dịch – dễ nhiễm trùng

• Corticoid ức chế phản ứng viêm và miễn dịch.
• Người bệnh dễ mắc nhiễm trùng cơ hội (lao, nấm, zona, viêm phổi, nhiễm trùng da). Một số nhiễm trùng có thể tiến triển nhanh, nặng và khó điều trị.

7. Tác hại trên da và thẩm mỹ

• Dùng corticoid trong mỹ phẩm trộn hoặc bôi ngoài da: ban đầu da trắng nhanh, mịn màng, nhưng về sau dễ mỏng da, nổi mụn, giãn mạch, rạn da, nám tái phát nặng hơn.
• Nhiều ca phải nhập viện do biến chứng nặng từ việc dùng kem trộn, thuốc bôi chứa corticoid.

Làm gì để phòng tránh?

• Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc chứa corticoid.
• Chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa và tuân thủ liều lượng, thời gian.
• Người bệnh đang điều trị corticoid cần tái khám định kỳ để theo dõi tác dụng phụ.
• Khi có biểu hiện bất thường như tăng cân nhanh, mặt tròn bất thường, mệt mỏi kéo dài… cần đến bệnh viện ngay để được kiểm tra.

Corticoid là con dao hai lưỡi. Dùng đúng – bệnh thuyên giảm, nhưng lạm dụng – hậu quả khôn lường. Vì sức khỏe của chính mình, hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào.