Ngày Dân số Thế giới 11/7: Quyền tự quyết về sinh sản trong một thế giới đang thay đổi

Hà Nội, ngày 11/7/2025 – Sáng nay, Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2025 đã diễn ra tại Hà Nội với chủ đề: “Quyền tự quyết về sinh sản trong một thế giới đang thay đổi”. Sự kiện do Bộ Y tế phối hợp cùng Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tổ chức, trong bối cảnh Việt Nam đang đối diện với nhiều thách thức về mức sinh thấp, già hóa dân số và bất bình đẳng giới.

Quyền sinh sản: Nền tảng của phát triển bền vững

Phát biểu tại sự kiện, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh: “Pháp lệnh Dân số sửa đổi năm 2025 đã chính thức công nhận và bảo vệ quyền tự quyết về sinh sản của cá nhân và các cặp vợ chồng – một quyền được thực hiện hoàn toàn tự nguyện, phù hợp với sức khỏe và điều kiện của mỗi người”. Đây là bước tiến mang tính lịch sử, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người, thúc đẩy bình đẳng giới và phát triển bền vững.

Theo pháp luật hiện hành, mọi công dân đều có quyền quyết định thời điểm sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh – trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng lựa chọn cá nhân. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xã hội và kinh tế toàn cầu đang biến chuyển mạnh mẽ, tác động trực tiếp đến quyết định sinh sản và mô hình gia đình.

Báo động mức sinh thấp và những hệ lụy dài hạn

Theo số liệu từ cuộc khảo sát dân số toàn quốc năm 2024, mức sinh của Việt Nam đã giảm xuống chỉ còn 1,91 con/phụ nữ – thấp hơn mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ) và nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất khu vực. Trong khi đó, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao, với tỷ số 111,4 bé trai/100 bé gái.

Một khảo sát toàn cầu do UNFPA thực hiện tại 14 quốc gia cho thấy, cứ 5 người thì có 1 người không đạt được số con mong muốn, và hơn một nửa cho rằng rào cản kinh tế là nguyên nhân chính khiến họ từ bỏ kế hoạch làm cha mẹ. Đáng chú ý, cứ 3 người thì có 1 người từng mang thai ngoài ý muốn, và 40% người trên 50 tuổi cảm thấy họ không có được quy mô gia đình như kỳ vọng.

Định hướng tương lai: Lấy con người làm trung tâm

Chính phủ Việt Nam hiện đang xây dựng Luật Dân số mới và Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035. Những nội dung ưu tiên bao gồm: mở rộng hỗ trợ tài chính cho các gia đình sinh con một bề là gái, tăng cường sàng lọc trước sinh và sơ sinh, phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế sinh sản, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa.

UNFPA và Liên Hợp Quốc tại Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ trong việc đảm bảo tiếp cận phổ cập với các dịch vụ y tế sinh sản chất lượng, thúc đẩy giáo dục giới tính toàn diện, và xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ công tác lập kế hoạch dân số hiệu quả.

Kết nối toàn cầu, hành động địa phương

Bà Pauline Tamesis – Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam – khẳng định: “Không thể đạt được phát triển bền vững nếu thiếu quyền tự quyết về sinh sản. Khi đảm bảo quyền được lựa chọn của mỗi người, chúng ta đang trao quyền cho các gia đình, thúc đẩy bình đẳng giới và mở ra tiềm năng thay đổi tích cực cho toàn xã hội”.

Việt Nam – với hơn 101 triệu dân và đang ở thời kỳ dân số vàng – đứng trước cơ hội vàng để thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, nhưng cũng đối mặt với trách nhiệm lớn lao trong việc đảm bảo chất lượng dân số, thu hẹp bất bình đẳng và bảo vệ các quyền cơ bản của người dân.

Ngày Dân số Thế giới 11/7 năm nay không chỉ là dịp để nhìn lại những thành tựu và thách thức về công tác dân số, mà còn là lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng: quyền tự quyết sinh sản là quyền con người. Tôn trọng và thúc đẩy quyền này chính là nền tảng cho một thế giới công bằng, bao trùm và bền vững.