Nguyên nhân đái tháo đường: Những yếu tố không nên chủ quan

I. Đái tháo đường là gì?

Đái tháo đường(ĐTĐ) là bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài do thiếu insulin, giảm tác dụng của insulin hoặc kết hợp cả hai. Bệnh đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng và là nguyên nhân hàng đầu gây biến chứng tim mạch, thận, mắt và hệ thần kinh nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân ĐTĐ và các yếu tố nguy cơ giúp người dân chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị hiệu quả.

II. Các nguyên nhân đái tháo đường thường gặp

1. Nguyên nhân đái tháo đường típ 1

– Đái tháo đường típ 1 thường gặp ở trẻ em và người trẻ tuổi, tuy nhiên cũng có thể xuất hiện ở người trưởng thành. Nguyên nhân chủ yếu là do rối loạn tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tấn công và phá hủy các tế bào beta của tuyến tụy – nơi sản xuất insulin.

– Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm: Yếu tố di truyền, nhiễm virus, nhiễm trùng, rối loạn miễn dịch, người mắc đái tháo đường típ 1 cần điều trị insulin suốt đời để kiểm soát đường huyết

2.  Nguyên nhân đái tháo đường típ 2

– Đái tháo đường típ 2 là thể bệnh phổ biến nhất, chiếm hơn 90% các trường hợp mắc đái tháo đường. Cơ chế bệnh sinh chủ yếu là đề kháng insulin kết hợp với suy giảm dần khả năng tiết insulin của tuyến tụy.

– Các yếu tố nguy cơ ĐTĐ típ 2 bao gồm: Thừa cân, béo phì, đặc biệt là béo phì vùng bụng, ít vận động thể lực, chế độ ăn nhiều đường, tinh bột, chất béo, tuổi từ 45 trở lên (xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ), tiền sử gia đình có người mắc ĐTĐ, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiền sử đái tháo đường thai kỳ hoặc hội chứng buồng trứng đa nang, ĐTĐ típ 2 có thể phòng ngừa và trì hoãn thông qua lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ.

3. Nguyên nhân đái tháo đường thai kỳ

– Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện lần đầu trong thời kỳ mang thai, thường xuất hiện ở tam cá nguyệt thứ hai hoặc thứ ba. Nguyên nhân chính là do hormone từ nhau thai làm tăng đề kháng insulin; khi tuyến tụy của thai phụ không sản xuất đủ insulin, đường huyết sẽ tăng.

– Các yếu tố nguy cơ gồm: Phụ nữ mang thai trên 35 tuổi, thừa cân, béo phì trước hoặc trong thai kỳ, gia đình có người mắc ĐTĐ, tiền sử sinh con nặng trên 4.000g, thai phụ được khuyến cáo sàng lọc đái tháo đường thai kỳ vào tuần thai 24–28.

4. Các nguyên nhân đái tháo đường khác (đái tháo đường thứ phát)

– Ngoài các típ thường gặp, ĐTĐ có thể phát sinh thứ phát do:

– Bệnh lý tuyến tụy: Viêm tụy mạn, ung thư tụy, phẫu thuật cắt tụy

– Rối loạn nội tiết: Hội chứng Cushing, to đầu chi, cường giáp

– Tác dụng phụ của thuốc: Corticoid kéo dài, thuốc điều trị HIV, thuốc chống thải ghép

yếu tố di truyền hiếm gặp hoặc nhiễm trùng

– Những trường hợp này cần được bác sĩ chuyên khoa nội tiết thăm khám để xác định nguyên nhân chính xác và có hướng điều trị phù hợp.

III. Ai nên tầm soát nguy cơ đái tháo đường?

– Người dân nên chủ động tầm soát đái tháo đường nếu thuộc các nhóm sau: Người thừa cân, béo phì, người trên 40–45 tuổi, người có tiền sử gia đình mắc ĐTĐ, phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ, người ít vận động, chế độ ăn không lành mạnh

VI. Khuyến cáo từ Bệnh viện Nội tiết Trung ương

Đái tháo đường có thể tiến triển âm thầm nhưng gây nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được kiểm soát tốt. Vì vậy, người dân cần: Duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát cân nặng hợp lý, ăn uống khoa học, tăng cường vận động, khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ mắc bệnh

Bệnh viện Nội tiết Trung ương là cơ sở chuyên khoa đầu ngành trong chẩn đoán, điều trị và tư vấn phòng ngừa đái tháo đường cũng như các rối loạn chuyển hóa.