Suy tuyến thượng thận: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Tuyến thận gồm 2 tuyến nhỏ hình tam giác nằm trên cực trên của 2 thận. Suy tuyến thượng thận là tình trạng tuyến thượng thận không sản xuất đủ hormone.Suy tuyến thượng thận là một rối loạn hiếm gặp, nguyên nhân có thể do bệnh của tuyến thượng thận (suy tuyến thượng thận nguyên phát – bệnh Addison) hoặc do các bệnh ở tuyến yên/ dưới đồi (suy tuyến thượng thận thứ phát/ tam phát) hay do sử dụng corticoid kéo dài.

1. Nguyên nhân gây suy tuyến thượng thận

• Suy tuyến thượng thận nguyên phát

Nguyên nhân phổ biến nhất của suy tuyến thượng thận nguyên phát là bệnh tự miễn dịch, nghĩa là hệ thống phòng thủ của cơ thể tấn công và phá hủy các mô của chính cơ thể. Khi tuyến thượng thận bị tổn thương, chúng không thể sản xuất cortisol và aldosterone. 

Các nguyên nhân khác của suy tuyến thượng thận nguyên phát gồm: chảy máu trong các tuyến, nhiễm trùng, bệnh di truyền (di truyền) và phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận.

• Suy tuyến thượng thận thứ phát/ tam phát

Suy thượng thận thứ phát/ tam phát là tình trạng tuyến yên/ vùng dưới đồi không sản xuất đủ hormone ACTH (adrenocorticotropin) khiến tuyến thượng thận không tạo đủ cortisol. Các nguyên nhân dẫn đến suy tuyến thượng thận thứ phát gồm: u tuyến yên, tuyến yên bị cắt bỏ hoặc điều bị bằng bức xạ, các bộ phận của vùng dưới đồi bị loại bỏ, ung thư di căn tuyến thượng thận…

Nguyên nhân thường gặp còn do sử dụng corticoid kéo dài, thường gặp ở bệnh nhân hen suyễn, viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp, thoái hóa cột sống.

2. Dấu hiệu suy tuyến thượng thận

• Đối với suy tuyến thượng thận mạn:

Mệt mỏi, chóng mặt.

Thường xuyên bị buồn nôn, nôn mửa, bụng cồn cào khó chịu, tiêu chảy.

Da sẫm màu, vùng núm vú, miệng, trực tràng, bìu, âm đạo bị xanh đen.

Sụt cân, chán ăn không rõ nguyên nhân.

• Đối với suy tuyến thượng thận cấp:

Mệt mỏi, tụt huyết áp, tụt đường huyết, lơ mơ, co giật, hôn mê.

Da nhợt nhạt, lạnh, cảm giác nhớp nháp.

Người bệnh bị nôn mửa, tiêu chảy nặng.

Thở nhanh, khó thở, chóng mặt đi kèm với đau đầu dữ dội.

3. Điều trị suy tuyến thượng thận

Căn cứ vào tình trạng và tùy thể bệnh nguyên phát hay thứ phát, bác sĩ sẽ có phát đồ điều trị khác nhau. Tuy nhiên, nhìn chung người bệnh suy tuyến thượng thận đều được điều trị bằng các loại thuốc hormone (glucocorticoid và mineralocorticoid) để thay thế các hormone mà tuyến thượng thận không tạo ra được. Trong các tình huống đặc thù, bác sĩ sẽ có những chỉ định phối hợp nhằm kiểm soát tốt sức khỏe.

Đa số người bệnh suy tuyến thượng thận phải bù hormone suốt đời, nhưng có một số trường hợp phục hồi có thể ngưng bù hormone.

Nếu bị chấn thương nặng (bất tỉnh, hôn mê), người bệnh suy tuyến thượng thận cần liều corticosteroid cao hơn. Thông thường, bác sĩ sẽ tiêm corticosteroid vào tĩnh mạch. Khi người bệnh hồi phục, bác sĩ sẽ điều chỉnh liều của bạn trở lại mức bình thường, trước khi chấn thương.

Căn cứ vào tình trạng và tùy thể bệnh nguyên phát hay thứ phát, bác sĩ sẽ có phát đồ điều trị khác nhau. Ảnh minh họa

4. Phòng ngừa suy tuyến thượng thận

• Nếu không được chữa trị kịp thời, người bệnh bị suy tuyến thượng thận cấp với các biểu hiện: sốc, co giật, hôn mê, thậm chí tử vong. Do đó, người bệnh cần chú ý đến các vấn đề dưới đây để phòng ngừa bệnh.
• Không nên tự ý sử dụng thuốc cũng như các loại thuốc chứa thành phần corticoid.
• Trường hợp bị các tình trạng phải sử dụng corticoid lâu dài, người bệnh cần đi khám bệnh định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ hoặc bất cứ khi nào thấy cơ thể có những biểu hiện khác thường để được điều chỉnh thuốc, phác đồ điều trị.
• Có chế độ ăn uống lành mạnh. Các thực phẩm chứa nhiều vitamin, chất xơ sẽ giúp bạn phòng tránh bệnh như súp lơ, rau bina, bông cải xanh… Trường hợp tuyến thượng thận bị tổn thương, người bệnh nên tránh các thực phẩm có chứa muối, đường cao, chất ngọt nhân tạo.
• Luyện tập thể thao mỗi ngày. Nên dành khoảng 20-30 phút mỗi ngày để tập thân thể như đi bộ, tập yoga…
• Hạn chế bia rượu, thuốc lá.
• Người bệnh nếu phát hiện các triệu

Trong bài viết này, Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã cung cấp thông tin một cách đầy đủ nhất liên quan đến bệnh suy thượng thận và các triệu chứng thường gặp. Đây là một bệnh lý cần điều trị sớm và tuân thủ tuyệt đối các hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Vì vậy, khi có bất cứ dấu hiệu gì bất thường, người bệnh cũng nên đến Bệnh viện để thăm khám và điều trị sớm nhé.