Suy tuyến yên: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Suy tuyến yên là tình trạng bệnh nhân suy giảm hoạt động của tuyến yên dẫn đến một hay nhiều hormon tuyến yên không được sản xuất đầy đủ, ảnh hưởng tới chức năng của tuyến đích mà tuyến yên chi phối.

Tuyến yên là tuyến nội tiết nằm trong hố yên tại não, có vai trò chi phối hoạt động của hầu hết các tuyến khác trong cơ thể như tuyến giáp, tuyến thượng thận, sinh dục… Do đó, tuyến yên có vai trò lớn đối với việc cân bằng nước- điện giải, điều chỉnh huyết áp, các chức năng tình dục, trao đổi chất cơ bản… Suy tuyến yên, sẽ làm suy giảm sự sản xuất hormon của một hay nhiều tuyến trong cơ thể, dẫn đến hoạt động bất thường của các cơ quan. Các ảnh hưởng này có thể xảy ra một cách đột ngột hoặc từ từ, tùy tình trạng bệnh lý cụ thể.

Nguyên nhân gây ra bệnh suy tuyến yên:

Nguyên nhân tại tuyến yên hoặc các cơ quan lân cận:

• U: U tại tuyến yên hoặc u chèn ép vào tuyến yên ở sọ hầu, u tế bào thần kinh đệm.
• Phẫu thuật tại tuyến yên: có thể dẫn đến biến chứng suy tuyến yên.
• Xạ trị đi qua tuyến yên như xạ trị đầu mặt cổ (điều trị u tuyến yên, ung thư vòm…) có thể là nguyên nhân gây nên rối loạn hormon tuyến yên trên bệnh nhân.
• Do bệnh lý khác tại tuyến yên như Hội chứng Sheehan (tình trạng tuyến yên bị suy giảm chức năng do mất máu nhiều sau sinh), đột quỵ tuyến yên do xuất huyết hoặc nhồi máu tuyến yên.

Các bệnh lý toàn thân:

• Tình trạng nhiễm khuẩn: các bệnh lý viêm nhiễm như lao, giang mai, viêm não – màng não do vi khuẩn sinh mủ,… có thể là nguyên nhân gây nên suy tuyến yên.
• Các vấn đề về mạch máu: nghẽn mạch trong xoang, phình động mạch cảnh, viêm động mạch thái dương, xuất huyết não do chấn thương sọ não,… đều có thể tác động lên tuyến yên gây nên suy giảm hormon của tuyến.

Triệu chứng bệnh Suy tuyến yên

Bệnh có thể diễn tiến một cách từ từ, cũng có thể xuất hiện các triệu chứng một cách đột ngột do tình trạng xuất huyết ồ ạt vào tuyến yên. Tùy vào mức độ thiếu hụt hormon mà bệnh có các biểu hiện lâm sàng khác nhau. Các triệu chứng này đến từ sự rối loạn hoạt động và chức năng của các tuyến mà tuyến yên chi phối:

Tuyến giáp

Khi sự suy giảm hormon tuyến yên tác động lên hoạt động của tuyến giáp, bệnh nhân có triệu chứng mệt mỏi, táo bón, đầy hơi, có thể tăng cân.

Cơ quan sinh dục

• Đối với nữ: Hoạt động của buồng trứng có thể bị thay đổi do hậu quả của rối loạn hormon tuyến yên, gây ra những rối loạn trong chu kỳ kinh nguyệt. Âm đạo có thể trở nên khô hơn và đau khi quan hệ tình dục, giảm ham muốn tình dục.
• Đối với nam: Ở những bệnh nhân suy giảm hormon tuyến yên có thể xảy ra tình trạng rối loạn cương dương, giảm ham muốn tình dục.

Các triệu chứng khác

• Đau đầu, cứng cổ, rối loạn thị giác, hạ huyết áp, tăng nhạy cảm ánh sáng…

Đối tượng nguy cơ bệnh Suy tuyến yên:

Những bệnh nhân có các yếu tố dưới đây có nguy cơ suy tuyến yên:

• Có u tại tuyến yên hoặc các khối u chèn ép vùng dưới đồi, tuyến yên.
• Dị dạng bẩm sinh.
• Tiền sử phẫu thuật bóc u ở tuyến yên.
• Tiền sử xạ trị vào tuyến yên hoặc vùng dưới đồi.
• Chấn thương, xuất huyết tuyến yên.
• Tiền sử chấn thương sọ não, đặc biệt là ở nền sọ.
• Nhiễm trùng não – màng não, úng não.
• Đột quỵ não.
• Tiền sử mất máu sau sinh.

Phòng ngừa bệnh Suy tuyến yên

Các đối tượng nguy cơ của suy tuyến yên như có tiền sử chấn thương, xạ trị vùng dưới đồi-tuyến yên, phẫu thuật u vùng tuyến yên, tiền sử mất máu sau sinh… cần được theo dõi chặt chẽ để có thể phát hiện và điều trị sớm các rối loạn chức năng tuyến yên.

Bệnh nhân suy tuyến yên có thể phòng ngừa các biến chứng xấu của bệnh nhờ các biện pháp:

• Tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ, uống thuốc đúng liều lượng, thời gian.
• Tái khám thường xuyên theo lịch hẹn của bác sĩ để kiểm tra tình trạng bệnh lý cũng như nồng độ hormon tuyến yên.
• Khi bệnh nhân cảm thấy mệt mỏi hay có các dấu hiệu như hoa mắt, sốt, buồn nôn, nôn hay bất kỳ triệu chứng bất thường nào kể trên, cần đi khám ngay để tránh các biến chứng nguy hiểm của bệnh.

Các biện pháp chẩn đoán bệnh Suy tuyến yên

• Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ căn cứ vào tiền sử, bệnh sử, cùng các dấu hiệu thăm khám được, để định hướng chẩn đoán và chỉ định các xét nghiệm phù hợp đối với từng bệnh nhân cụ thể.
• Xét nghiệm định lượng hormon trong máu và nước tiểu: FT4, FT3, FSH, TSH, ACTH, Cortison…

Chẩn đoán hình ảnh: có thể xác định được một số nguyên nhân gây ra suy tuyến yên, và theo dõi điều trị