Thừa cân và đái tháo đường: Chỉ số BMI bao nhiêu là “nguy cơ”?

Đừng đợi đến khi béo phì thực sự mới lo lắng. Ngay từ giai đoạn thừa cân, nhiều người đã có nguy cơ cao rơi vào tiền đái tháo đường. Thừa cân chính là tín hiệu cảnh báo sớm của cơ thể, cho thấy rối loạn chuyển hóa đang hình thành. Vì vậy, kiểm soát cân nặng từ sớm đóng vai trò then chốt trong phòng ngừa và điều trị đái tháo đường.

Hiểu đúng về thừa cân

(Theo tiêu chuẩn phân loại dựa trên chỉ số BMI (BMI = cân nặng [kg]/chiều cao [m]²) ban hành năm 2000, phù hợp với đặc điểm các nước châu Á.

• Bình thường: BMI 18,5 – 22,9

• Thừa cân (Tăng cân/Nguy cơ): BMI ≥ 23 – 24,9

• Béo phì độ 1: BMI 25 – 29,9

• Béo phì độ 2: BMI ≥ 30

Khi chỉ số BMI đạt từ 23 đến 24,9, bạn chính thức nằm trong nhóm thừa cân. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng nguy cơ mắc bệnh ĐTĐ và các rối loạn chuyển hóa đã ở ngay ngưỡng cửa, đòi hỏi sự can thiệp lối sống kịp thời.

Mối nguy hiểm của thừa cân và ĐTĐ

Mối nguy hiểm của thừa cân và ĐTĐ bắt nguồn từ hai cơ chế sinh lý chính:

1. Mất cân bằng năng lượng và tích lũy mỡ thừa theo nguyên tắc cơ bản:
Cân nặng được duy trì do cân bằng năng lượng (Năng lượng hấp thu = Năng lượng tiêu hao). Tuy nhiên, khi năng lượng hấp thu từ thức ăn lớn hơn năng lượng tiêu hao, cơ thể buộc phải tích lũy mỡ. Khối lượng mỡ dư thừa này chính là điểm khởi đầu cho rối loạn chuyển hóa.

2. Tăng kháng insulin sớm (Nguy cơ tiền ĐTĐ):
Mô mỡ dư thừa (đặc biệt là mỡ nội tạng) không chỉ đơn thuần là kho dự trữ. Ngay cả khi chưa đạt đến mức béo phì rõ rệt, nó đã bắt đầu gây rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng, làm giảm độ nhạy của tế bào đối với insulin (gọi là kháng insulin). Để cố gắng hạ đường huyết, tuyến tụy phải hoạt động quá sức để tiết ra nhiều insulin hơn (cường insulin), nhanh chóng dẫn đến tình trạng tiền đái tháo đường.

Giải pháp dinh dưỡng và mục tiêu cân nặng cho người thừa cân

• Mục tiêu cân nặng lý tưởng:
  Cân nặng hợp lý = [chiều cao (m)]² x 22.

• Chế độ ăn giảm calo:
  Khi ở trạng thái thừa cân, cần giảm năng lượng khẩu phần ăn dần dần (ví dụ: 250 – 500 kcal/ngày) kết hợp với tăng cường hoạt động thể lực để cân bằng năng lượng.

• Chất béo:
  Nên hạn chế mỡ chứa nhiều acid béo bão hòa (mỡ thịt lợn, bơ, lòng đỏ trứng) và ăn uống có kiểm soát acid béo không bão hòa (dầu đậu nành, dầu ô liu, mỡ cá).

Sự song hành giữa thừa cân và đái tháo đường là một “cặp đôi nguy hiểm” cần được giám sát nghiêm ngặt. Do đó, việc duy trì cân nặng ổn định ở mức BMI lý tưởng không chỉ là mục tiêu thẩm mỹ, mà còn là chiến lược phòng ngừa và kiểm soát bệnh ĐTĐ hiệu quả nhất theo khuyến nghị y khoa.

Bệnh viện Nội tiết Trung ương là cơ sở chuyên khoa đầu ngành về nội tiết và rối loạn chuyển hóa, có thế mạnh trong tầm soát sớm, tư vấn dinh dưỡng và quản lý thừa cân – béo phì nhằm phòng ngừa, kiểm soát hiệu quả bệnh ĐTĐ. Người dân nên chủ động thăm khám khi chỉ số BMI từ 23 trở lên để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn điều chỉnh lối sống kịp thời.