Yếu tố nguy cơ đái tháo đường: Ai cần tầm soát sớm?

Đái tháo đường (tiểu đường) là bệnh mạn tính phổ biến thuộc nhóm nội tiết và rối loạn chuyển hóa, đang có xu hướng gia tăng nhanh tại Việt Nam. Đáng lưu ý, nhiều người mắc bệnh nhưng không biết do chưa nhận diện đầy đủ các yếu tố nguy cơ, dẫn đến phát hiện muộn khi đã xuất hiện biến chứng.

Việc hiểu rõ và chủ động tầm soát các yếu tố nguy cơ đóng vai trò then chốt trong phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý hiệu quả bệnh đái tháo đường.

Đái tháo đường là gì?

Đái tháo đường là tình trạng tăng glucose máu mạn tính do:

• Thiếu insulin tuyệt đối hoặc tương đối
• Giảm tác dụng của insulin tại các mô đích

Nếu không được phát hiện và kiểm soát tốt, bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như tim mạch, thận, mắt, thần kinh và nhiễm trùng.

Các yếu tố nguy cơ đái tháo đường cần đặc biệt lưu ý

1. Thừa cân – béo phì, đặc biệt là béo bụng

• Chỉ số BMI ≥ 23 kg/m² (theo tiêu chuẩn châu Á)
• Vòng eo tăng (nam ≥ 90 cm, nữ ≥ 80 cm)
• Tăng mỡ nội tạng làm giảm tác dụng của insulin, gây đề kháng insulin

2. Lối sống ít vận động

• Ngồi nhiều, ít đi lại
• Không duy trì thói quen vận động thể lực

→ Làm giảm khả năng sử dụng glucose của cơ thể, tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa

3. Tiền sử gia đình có người mắc đái tháo đường

• Có bố, mẹ, anh chị em ruột mắc bệnh
• Yếu tố di truyền làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2, đặc biệt khi kết hợp với lối sống không lành mạnh

4. Tuổi từ 35–40 trở lên

• Nguy cơ mắc bệnh tăng theo tuổi
• Chức năng chuyển hóa glucose và đáp ứng insulin suy giảm dần theo thời gian

5. Tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu

• Huyết áp ≥ 140/90 mmHg
• Tăng cholesterol, triglycerid

→ Thường đi kèm trong hội chứng chuyển hóa, làm tăng nguy cơ đái tháo đường và biến chứng tim mạch

6. Tiền sử đái tháo đường thai kỳ hoặc sinh con ≥ 4 kg

• Phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ
• Nguy cơ cao tiến triển thành đái tháo đường type 2 sau sinh nếu không được theo dõi và can thiệp sớm

7. Chế độ ăn uống không hợp lý

• Ăn nhiều đường, tinh bột tinh chế
• Thực phẩm giàu chất béo bão hòa, đồ ăn nhanh
• Thiếu rau xanh, chất xơ

→ Góp phần làm tăng cân và rối loạn chuyển hóa glucose

8. Căng thẳng kéo dài, rối loạn giấc ngủ

• Stress mạn tính
• Ngủ ít, ngủ không đủ giấc

→ Ảnh hưởng đến hệ nội tiết, làm rối loạn kiểm soát đường huyết

Ai nên đi tầm soát đái tháo đường?

Bạn nên chủ động kiểm tra đường huyết nếu:

• Có từ một yếu tố nguy cơ trở lên
• Có biểu hiện nghi ngờ như: khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân
• Thuộc nhóm tuổi trung niên hoặc cao tuổi
• Phụ nữ có tiền sử đái tháo đường thai kỳ

Tầm soát sớm – chìa khóa phòng ngừa biến chứng

Tầm soát và phát hiện sớm đái tháo đường giúp:

• Can thiệp kịp thời từ giai đoạn tiền đái tháo đường
• Giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, thận, mắt, thần kinh
• Nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống cho người bệnh

Bệnh viện Nội tiết Trung ương là cơ sở y tế tuyến cuối trong lĩnh vực nội tiết và rối loạn chuyển hóa, với thế mạnh chuyên sâu về chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh đái tháo đường. Bệnh viện khuyến cáo người dân có yếu tố nguy cơ chủ động tầm soát sớm để phát hiện bệnh kịp thời và phòng ngừa biến chứng.