Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh đái tháo đường ngày Tết

Tết Nguyên đán là dịp lễ truyền thống quan trọng của người Việt Nam, gắn liền với sum họp gia đình và các bữa ăn phong phú. Tuy nhiên, đối với người bệnh đái tháo đường, ngày Tết cũng là thời điểm tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tăng đường huyết, hạ đường huyết và các biến chứng nếu không kiểm soát tốt chế độ ăn uống. Việc tuân thủ chế độ dinh dưỡng hợp lý trong ngày Tết đóng vai trò then chốt giúp người bệnh duy trì đường huyết ổn định và đón Tết an toàn, khỏe mạnh.

(Mâm cỗ ngày Tết cần cân bằng các nhóm thực phẩm)

1. Nguyên tắc dinh dưỡng cho người bệnh đái tháo đường ngày Tết

Để kiểm soát tốt đường huyết, người bệnh đái tháo đường cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau:

Không bỏ bữa, ăn đúng giờ

Dù lịch sinh hoạt ngày Tết có thay đổi, người bệnh vẫn cần duy trì đủ các bữa ăn trong ngày. Việc bỏ bữa hoặc ăn dồn nhiều thức ăn vào một bữa có thể gây hạ đường huyết khi đói hoặc tăng đường huyết cao sau ăn.

Kiểm soát tổng năng lượng ăn vào

Người bệnh không nên ăn uống quá mức trong những ngày Tết. Chỉ vài ngày ăn quá nhiều thực phẩm giàu năng lượng cũng có thể khiến đường huyết tăng cao và khó kiểm soát sau Tết.

Cân đối các nhóm chất dinh dưỡng

Khẩu phần ăn của người bệnh đái tháo đường nên đảm bảo:

• Chất bột đường: ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, gạo lứt, khoai củ luộc; hạn chế tinh bột tinh chế.
• Chất đạm: chọn nguồn đạm nạc như cá, tôm, thịt nạc, đậu phụ.
• Chất béo: hạn chế mỡ động vật, ưu tiên dầu thực vật.
• Chất xơ: tăng cường rau xanh giúp làm chậm hấp thu đường và ổn định đường huyết sau ăn

2. Nguy cơ mất kiểm soát đường huyết từ chế độ ăn ngày Tết

Mâm cỗ Tết truyền thống thường chứa nhiều thực phẩm giàu tinh bột và chất béo như bánh chưng, bánh tét, xôi, giò chả, thịt kho, nem rán. Đây là những món ăn có thể làm đường huyết tăng nhanh và kéo dài sau ăn.

Ngoài ra, việc sử dụng nhiều bánh mứt, nước ngọt, rượu bia trong ngày Tết cũng làm tăng nguy cơ rối loạn đường huyết, đặc biệt ở người đang sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết.

3. Hướng dẫn lựa chọn thực phẩm phù hợp cho người bệnh đái tháo đường ngày Tết

– Sử dụng bánh chưng, bánh tét hợp lý

Người bệnh đái tháo đường vẫn có thể ăn bánh chưng, bánh tét với lượng phù hợp. Mỗi lần chỉ nên ăn khoảng 1/8–1/6 chiếc bánh, ăn trong bữa chính, không ăn vặt và không ăn vào buổi tối muộn. Nên ăn kèm nhiều rau xanh và tránh bánh chưng rán.

– Lựa chọn món ăn mặn lành mạnh

Ưu tiên các món:

• Cá hấp, cá kho ít dầu mỡ
• Thịt nạc luộc, hấp
• Thịt gà bỏ da
• Đậu phụ và các món từ đậu

Hạn chế thịt kho nhiều mỡ, giò xào, nem rán, các món chiên rán.

– Tăng cường rau xanh và chất xơ

Người bệnh nên ăn 300–400g rau xanh mỗi ngày, chia đều các bữa ăn. Rau xanh giúp làm chậm hấp thu đường, hỗ trợ tiêu hóa và kiểm soát đường huyết hiệu quả.

– Trái cây trong ngày Tết

Nên chọn các loại trái cây ít ngọt như bưởi, cam, quýt (ăn lượng vừa phải), táo, lê, thanh long. Trái cây nên ăn sau bữa chính 1–2 giờ, mỗi lần khoảng 100g, không nên ép nước uống.

– Hạn chế rượu bia và đồ uống có đường

Người bệnh đái tháo đường nên hạn chế tối đa rượu bia trong ngày Tết. Nếu sử dụng, chỉ nên uống với lượng rất ít, không uống khi đói và không uống liên tục nhiều ngày. Tránh các loại nước ngọt có đường.

4. Những sai lầm thường gặp cần tránh trong ngày Tết

• Ăn uống quá nhiều trong thời gian ngắn
• Bỏ thuốc hoặc dùng thuốc không đều
• Ít vận động trong nhiều ngày
• Chủ quan khi đường huyết tăng nhẹ

Những sai lầm này có thể khiến đường huyết khó kiểm soát và làm tăng nguy cơ biến chứng cấp và mạn tính.

5. Khuyến cáo từ chuyên gia

Người bệnh đái tháo đường nên chủ động lập kế hoạch ăn uống trong dịp Tết, ăn chậm, ăn có chọn lọc, duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ 30–60 phút mỗi ngày tùy tình trạng sức khỏe. Cần theo dõi đường huyết thường xuyên hơn và đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.

Ăn Tết thông minh – Sống khỏe quanh năm chính là chìa khóa giúp người bệnh đái tháo đường kiểm soát tốt đường huyết và tận hưởng trọn vẹn không khí Tết.

(ThS.BS. Bùi Mạnh Tiến – Khoa Cấp cứu)