Dinh dưỡng hợp lý cho ngày Tết

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đang đến rất gần. Đây là dịp để gia đình quây quần, đoàn viên. Mâm cơm truyền thống ngày Tết là điều không thể thiếu trong những buổi sum họp. Tuy nhiên, đây cũng là khoảng thời gian nhiều người dễ rơi vào tình trạng ăn uống mất kiểm soát, kéo theo nguy cơ tăng cân và các vấn đề sức khỏe khác.

Làm thế nào để vừa tận hưởng không khí Tết trọn vẹn vừa giữ gìn sức khỏe cho bản thân và gia đình là nỗi băn khoăn chung của nhiều người.

Mâm cơm ngày Tết: Ngon miệng nhưng dễ mất cân bằng

Bánh chưng, bánh tét, giò, chả, thịt kho tàu… là những món ăn quen thuộc trong mâm cơm ngày Tết. Mâm cơm Tết phản ánh rõ nét đời sống văn hóa ẩm thực của người Việt. Tuy nhiên, ở góc độ khoa học dinh dưỡng, những món ăn này lại chưa thực sự cân đối về thành phần dinh dưỡng. Trong nhiều gia đình, các món ăn được chuẩn bị với số lượng lớn, đa phần là món giàu năng lượng, nhiều đạm và chất béo để “ăn dần” trong nhiều ngày. Thói quen này vô tình khiến khẩu phần ăn bị lặp lại, thiếu đa dạng, làm giảm khả năng cung cấp đầy đủ vi chất cần thiết cho cơ thể.

Theo các chuyên gia, bác sỹ Bệnh viện Nội tiết Trung ương sai lầm phổ biến nhất trong ăn uống ngày Tết của người Việt là mất cân đối giữa các nhóm chất dinh dưỡng. “Mâm cơm truyền thống thường ưu tiên các món giàu tinh bột và chất béo như: bánh chưng, bánh tét, xôi, thịt kho, giò chả…, trong khi rau xanh và trái cây lại xuất hiện khá khiêm tốn. Bữa ăn như vậy dẫn đến dư thừa năng lượng nhưng lại thiếu hụt vitamin và khoáng chất”, giờ giấc sinh hoạt trong dịp Tết của người Việt thường bị đảo lộn. Nhiều người dành thời gian để ngủ bù và bỏ qua bữa sáng, thức quá khuya hoặc trong ngày ăn vặt quá nhiều, thường là bánh kẹo, mứt, các loại hạt sấy… Tết Nguyên đán cũng là dịp mà người Việt tiêu thụ đồ uống có cồn và nước ngọt nhiều nhất trong năm. Rượu bia, nước ngọt không chỉ gây gánh nặng cho gan mà còn cung cấp năng lượng rỗng cho cơ thể. Một vấn đề nữa liên quan đến vấn đề dinh dưỡng trong mâm cơm Tết Việt là tình trạng sử dụng thực phẩm hâm đi hâm lại nhiều lần. Việc dự trữ thực phẩm quá lâu và nấu lại nhiều lần làm hao hụt chất dinh dưỡng và tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Các sai lầm trên sẽ hình thành thói quen ăn uống không lành mạnh dẫn đến tăng cân không kiểm soát và gia tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa như: rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, thừa cân, béo phì.

Nguyên tắc “vàng” cho chế độ ăn khoa học ngày Tết

Chế độ ăn hợp lý không chỉ dừng lại ở ăn đủ no mà còn phải đảm bảo ăn đúng và ăn cân đối. Trong dịp Tết, khi tần suất ăn uống tăng lên, việc kiểm soát khẩu phần càng trở nên quan trọng.

Để ăn Tết vui mà vẫn khỏe, cần duy trì đủ 3 bữa chính trong ngày và không nên bỏ bữa. Ăn đa dạng các loại thực phẩm, đảm bảo đủ 4 nhóm chất dinh dưỡng bao gồm nhóm giàu chất bột đường, nhóm giàu đạm, nhóm giàu chất béo, nhóm giàu vitamin và khoáng chất; ăn cân đối dinh dưỡng giữa các bữa, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

Bánh chưng, bánh tét được xem là “linh hồn” của ngày Tết nhưng lại chứa hàm lượng năng lượng rất cao, chỉ khoảng 1/4 chiếc bánh chưng có nhân thịt đã cung cấp gần 600 kcal, tương đương 3 chén cơm trắng. Vì vậy, nếu đã ăn bánh chưng, bánh tét thì nên xem đây là món chính, đồng thời cắt giảm các nguồn tinh bột khác như: cơm, bún, phở….

Đối với những người mắc bệnh đái tháo đường, cần chú ý duy trì bữa ăn điều độ đúng giờ, bữa ăn có đầy đủ 4 nhóm chất dinh dưỡng, đặc biệt là tăng cường và đa dạng các loại rau; lựa chọn ăn những loại trái cây ít ngọt và nên ăn cả múi, miếng để có chất xơ…

Đối với người mắc bệnh huyết áp, tim mạch, nên lựa chọn các loại ngũ cốc nguyên hạt, gạo xát dối, khoai củ; các loại cá, thịt nạc, thịt gà hay thịt vịt bỏ da; các loại rau và trái cây tươi. Tránh dùng các món chứa nhiều muối có nhiều trong dịp Tết như: dưa muối, cà muối, các món kho mặn…

Đối với người bị gout, nên ăn nhiều thực phẩm giàu vitamin C, ăn các loại ngũ cốc nguyên hạt, trứng, sữa chua, các loại rau xanh và trái cây tươi. Hạn chế hoặc không ăn các loại thực phẩm chứa nhiều purin (các loại phủ tạng; một số loại rau như: măng tây, nấm, bông cải trắng, cá cơm, cá trích, nước hầm xương…) và tránh rượu, bia.

Ăn uống khoa học, hợp lý không chỉ giúp mỗi người tận hưởng trọn vẹn hương vị Tết mà còn là cách chăm sóc sức khỏe lâu dài cho bản thân và gia đình. Tết vui, khỏe mạnh chính là khởi đầu ý nghĩa cho một năm mới an lành.

                                                                                                                                                             Nguyễn Hiếu

                                                                                                                            BS.CKI. Vũ Mạnh Toàn – Khoa Y học hạt nhân và Ung bướu