Khi biến chứng mỡ máu “xông đất” sớm

Trong khi pháo hoa rực rỡ chào đón năm mới bên ngoài cửa sổ, thì bên trong phòng cấp cứu, không ít gia đình phải đón Tết trong nỗi lo âu. “Sát thủ” phá hỏng niềm vui sum vầy ấy đôi khi không đến từ tai nạn giao thông, mà từ chính sự chủ quan bên mâm cơm ngày tết của người bệnh – rối loạn mỡ máu.

Từ cuộc vui đến phòng can thiệp tim mạch: Tôi nhớ đến một chiều Mùng 4 Tết, khoa Cấp cứu tiếp nhận ông Lê Văn T (58 tuổi) trong tình trạng nguy kịch: đau thắt ngực trái dữ dội như có đá đè, cơn đau lan lên vai và cằm, kèm vã mồ hôi lạnh.

Ông T. có tiền sử đái tháo đường – Tăng huyết áp – rối loạn mỡ máu máu 12 năm nay. Tuy nhiên, với tâm lý “Tết cả năm có một lần”, ông buông lỏng chế độ ăn, triền miên trong những bữa tiệc tất niên với rượu mạnh, bánh chưng và đồ nội tạng. Nguy hại hơn, ông T. đã tự ý ngưng thuốc mỡ máu 5 ngày trước Tết vì quan niệm sai lầm: “Đầu năm kiêng uống thuốc để tránh cái ‘dớp’ ốm đau cả năm”.

Kết quả chụp mạch vành cho thấy, mảng xơ vữa không ổn định đã vỡ ra, hình thành cục máu đông gây hẹp khít động mạch nuôi tim. Các bác sĩ buộc phải tiến hành can thiệp đặt Stent cấp cứu để tái thông mạch máu, giữ lại mạng sống cho ông. Dù qua cơn sinh tử, nhưng thay vì nâng ly chúc mừng năm mới, ông T. phải đón Tết trên giường bệnh với chi phí điều trị tốn kém.

Mâm cỗ Tết – “Bãi mìn” cho người mỡ máu cao, Trường hợp như ông T. không hiếm gặp. Theo thống kê, số ca nhập viện do biến cố tim mạch và tiêu hóa thường tăng 20-30% dịp Tết. Mâm cỗ truyền thống chứa đựng “bộ đôi nguy hiểm” tấn công trực tiếp vào chuyển hóa lipid:

• Chất béo xấu (cholesterol và chất béo bão hòa): Có nhiều trong thịt đông, giò thủ, nội tạng động vật. Khi nạp quá nhiều, chúng bám vào thành mạch, làm dày thêm các mảng xơ vữa, chực chờ gây bít tắc.
• Cú hích từ rượu bia (Triglyceride): Rượu bia và nước ngọt là nguyên nhân trực tiếp làm chỉ số Triglyceride tăng vọt.

Về tim mạch: Triglyceride cao làm tăng độ nhớt của máu (máu “đặc” hơn), dễ hình thành cục máu đông gây đột quỵ tim hoặc đột quỵ não.

Về tiêu hóa: Nguy hiểm hơn, Triglyceride tăng quá cao (trên 5,6 mmol/l) có thể gây Viêm tụy cấp – một cấp cứu ngoại khoa rất đau đớn và có tỷ lệ tử vong cao ngay trong dịp Tết.

Lời khuyên từ chuyên gia y tế khuyến cáo người bệnh mỡ máu cần tuân thủ nguyên tắc “3 CÓ – 1 KHÔNG” để ăn tết ngon nhưng không để biến ngày vui thành bi kịch:

– 1 CÓ KIỂM SOÁT: Áp dụng quy tắc “Rau đi trước”: Ăn một bát canh rau hoặc salad trước khi vào tiệc để chất xơ cản bớt hấp thu chất béo. Hạn chế tối đa nước hầm xương, da gà hay phủ tạng.

– 2 CÓ VẬN ĐỘNG: Đừng ngồi lì một chỗ. 30 phút đi bộ chúc Tết hay dạo xuân giúp đốt cháy năng lượng dư thừa hiệu quả.

– 3 CÓ UỐNG THUỐC: Đây là nguyên tắc sống còn. “Sức khỏe không nghỉ Tết”. Việc ngưng thuốc đột ngột kết hợp ăn uống thả ga là hành động cực kỳ rủi ro. Hãy uống thuốc đúng giờ đó là một cách bảo vệ “tài sản sức khỏe” quý giá nhất của mình.

– KHÔNG CHỦ QUAN: Nếu thấy đau ngực, khó thở, hay đau bụng dữ dội sau bữa ăn thịnh soạn, cần đến bệnh viện ngay lập tức.

Đừng để sự chủ quan “xông đất” nhà bạn bằng một biến cố sức khỏe. Hãy kiểm soát mỡ máu để Tết này trọn vẹn yêu thương.

BS Phạm Xuân Thành – Khoa Cấp cứu