U tủy thượng thận (pheochromocytoma) và tăng huyết áp thứ phát

U tủy thượng thận (pheochromocytoma) là một khối u hiếm xuất phát từ tế bào tủy của tuyến thượng thận — nơi tiết ra các hormon điều hòa nhịp tim và huyết áp như adrenaline và noradrenaline. Khi u hoạt động, nó phóng thích quá mức các hormon này vào máu, gây tăng huyết áp thứ phát và nhiều triệu chứng đi kèm. Nhận biết sớm và điều trị kịp thời giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Dấu hiệu cảnh báo

• Tăng huyết áp dao động hoặc cơn tăng huyết áp đột ngột, có thể rất cao.
• Đau đầu dữ dội, hồi hộp (tim đập nhanh), vã mồ hôi, chóng mặt.
• Mặt đỏ bừng, run tay, buồn nôn hoặc nôn.
• Mệt mỏi, giảm cân không rõ nguyên nhân hoặc tái phát các triệu chứng kể trên theo cơn.
• Nếu bạn có tăng huyết áp khó kiểm soát mặc dù đã dùng thuốc đầy đủ, hoặc có các cơn triệu chứng trên, cần nghĩ đến khả năng u tủy thượng thận.

Nguyên nhân và ai có nguy cơ

• Nguyên nhân thường là u đơn độc lành tính ở tuyến thượng thận; một số trường hợp liên quan đến hội chứng di truyền (ví dụ MEN2, VHL, NF1).
• Bất kỳ ai có tăng huyết áp kháng trị, cơn tăng huyết áp tái phát, hoặc tiền sử gia đình liên quan nên được thăm khám chuyên khoa Các bước chẩn đoán cơ bản.
• Khám lâm sàng và khai thác triệu chứng, tiền sử gia đình.
• Xét nghiệm máu hoặc nước tiểu để đo mức catecholamine và các chất chuyển hóa (metanephrine) — đây là xét nghiệm quan trọng để sàng lọc.
• Chẩn đoán hình ảnh: siêu âm, CT hoặc MRI vùng thượng thận để xác định vị trí và kích thước u.
• Trong một số trường hợp cần xét nghiệm đặc biệt hoặc hội chẩn di truyền.

Nguyên tắc điều trị:

• Phẫu thuật cắt u là phương pháp điều trị triệt để cho hầu hết các u tủy thượng thận có triệu chứng.
• Trước mổ: điều trị nội khoa chuẩn hóa huyết áp và ổn định tim mạch bằng thuốc chẹn alpha, sau đó có thể phối hợp beta nếu cần, nhằm giảm nguy cơ biến cố trong mổ.
• Theo dõi sau mổ: kiểm tra huyết áp, xét nghiệm catecholamine/nồng độ chuyển hóa để đánh giá khỏi bệnh, và theo dõi lâu dài nếu có nguy cơ di truyền.

Lời khuyên cho người bệnh

• Nếu bạn có tăng huyết áp khó kiểm soát hoặc các cơn triệu chứng đặc trưng, hãy đặt lịch khám tại phòng khám chuyên khoa Nội tiết/Tim mạch để được đánh giá.
• Không tự ngưng hoặc tự đổi thuốc điều trị huyết áp khi chưa hỏi bác sĩ.
• Mang theo danh sách thuốc, tiền sử bệnh, và các xét nghiệm liên quan khi đến khám.
• Nếu bác sĩ đề nghị xét nghiệm catecholamine/metanephrine, nên tuân thủ vì xét nghiệm này giúp chẩn đoán xác định.
• Gia đình có tiền sử u tủy thượng thận hoặc các hội chứng di truyền nên được tư vấn di truyền.

Bệnh viện Nội tiết Trung ương thực hiện điều trị phẫu thuật các khối u tuyến thượng thận, đặc biệt là những ca hiếm, phức tạp, hiếm gặp cả trong nước và trên thế giới. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, bệnh viện luôn nỗ lực mang lại hiệu quả điều trị cao nhất cho bệnh nhân, đồng thời đóng góp vào nghiên cứu và chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn quý giá trong lĩnh vực nội tiết chuyển hóa.

(BS. Phạm Thanh Tùng – Khoa Điều trị ban ngày)