Kiểm soát khẩu phần ăn ngày Tết

Tết là mùa sum vầy, đoàn tụ gia đình, là khoảng thời gian nghỉ ngơi sau một năm làm việc vất vả. Tuy nhiên, Tết cũng là mùa của bánh chưng, mứt kẹo, rượu bia và những bữa tiệc kéo dài – tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe, đặc biệt ở người mắc các bệnh lý nội tiết và rối loạn chuyển hóa như: đái tháo đường, tăng huyết áp, gout và các bệnh mạn tính khác.

Làm thế nào để người bệnh vẫn có một cái Tết ấm áp, vui vẻ mà vẫn đảm bảo sức khỏe ổn định? Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng cần ghi nhớ.

1. Nguyên tắc chung trong ăn uống ngày Tết

• Ăn đủ bữa, không bỏ bữa để ăn bù vào bữa sau.
• Chia nhỏ khẩu phần, tránh dồn quá nhiều thức ăn vào một bữa.
• Mỗi bữa ăn cần có rau xanh; giảm tinh bột tinh chế (gạo xát trắng, nếp, bánh kẹo, bột mì) và chất béo bão hòa (mỡ động vật, da gia cầm, phô mai béo, dầu dừa, dầu cọ).
• Duy trì vận động nhẹ nhàng, phù hợp thể trạng.
• Giữ giờ giấc sinh hoạt điều độ; tránh thức khuya, dậy quá muộn.

2. Cấu trúc bữa ăn ngày Tết theo nguyên tắc “đĩa cân đối”

Áp dụng nguyên tắc chia đĩa như sau:

• 1/2 đĩa: Rau xanh, rau luộc, salad không thêm đường.
• 1/4 đĩa: Đạm nạc (thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ).
• 1/4 đĩa: Tinh bột (cơm, bánh chưng, bánh tét, xôi – lượng vừa phải). Chỉ nên chọn một loại tinh bột trong mỗi bữa.

Lưu ý quan trọng:

• Một miếng bánh chưng nhỏ (50–70g) tương đương một khẩu phần tinh bột.
• Nên ăn rau trước, sau đó mới ăn cơm và thức ăn để hạn chế tăng đường máu sau ăn.
• Hạn chế món chiên rán, thịt mỡ, da động vật.

3. Lưu ý theo từng bệnh lý thường gặp

Người đái tháo đường

• Không bỏ bữa sáng.
• Hạn chế mứt, bánh kẹo, nước ngọt.
• Hạn chế rượu bia; nếu uống, chỉ dùng lượng rất nhỏ (ví dụ khoảng 30ml rượu vang) và phải ăn kèm tinh bột.
• Theo dõi đường huyết thường xuyên hơn trong dịp Tết.
• Mang theo thuốc và sử dụng đúng hướng dẫn của bác sĩ.

Người tăng huyết áp

• Hạn chế ăn mặn: dưa muối, cà muối, hành muối, món kho mặn.
• Hạn chế rượu bia.
• Ưu tiên cá, thịt nạc, rau xanh.
• Duy trì đo huyết áp hàng ngày.

Người bệnh gout

• Tránh nội tạng động vật, thịt đỏ, hải sản.
• Hạn chế rượu bia.
• Uống đủ nước (ít nhất 1,5–2 lít/ngày).

Người bệnh lý tuyến giáp

• Uống thuốc đầy đủ, đúng chỉ định; không tự ý ngừng thuốc.
• Tái khám theo lịch hẹn sau Tết.

4. Trái cây và đồ ngọt: Chọn đúng – Ăn vừa phải

Có thể sử dụng trái cây với lượng hợp lý:

• Ưu tiên: Bưởi, cam (ăn cả múi), ổi, thanh long, dâu tây, việt quất, đào.
• Ăn ít: Chuối, xoài, nho, na, vải, nhãn.
• Hạn chế: Kẹo, mứt, trái cây sấy, nước ngọt, nước ép hoa quả.

5. Duy trì vận động trong ngày Tết

• Sau ăn khoảng 30 phút: đi bộ 15–30 phút.
• Tránh ngồi hoặc nằm quá lâu xem tivi, sử dụng điện thoại.

Người bệnh nội tiết và rối loạn chuyển hóa vẫn hoàn toàn có thể đón Tết trọn vẹn nếu ăn uống hợp lý và tuân thủ điều trị tốt.

Chỉ cần một vài thay đổi nhỏ trong khẩu phần và sinh hoạt hàng ngày, bạn có thể duy trì sức khỏe ổn định, hạn chế biến chứng và tránh nhập viện trong những ngày đầu năm mới.

BS. Trần Thị Hải Yến – Khoa Điều trị theo yêu cầu