Đái tháo đường sau viêm tụy: hiểu đúng để phòng và quản lý hiệu quả

Khi nhắc đến đái tháo đường, đa số người bệnh nghĩ đến đái tháo đường typ 1 hay typ 2. Tuy nhiên, thực tế còn một dạng bệnh ít được biết đến nhưng ngày càng gặp nhiều hơn: đái tháo đường sau viêm tụy (Postpancreatitis Diabetes Mellitus – PPDM). Đây là tình trạng tăng đường huyết xảy ra sau các bệnh lý của tụy, đặc biệt là viêm tụy.

PPDM cần được nhận biết sớm vì việc điều trị không giống hoàn toàn với đái tháo đường typ 2 và thường phức tạp hơn.

Đái tháo đường sau viêm tụy là gì?

PPDM là dạng đái tháo đường có nguồn gốc từ tổn thương tụy. Ba thể viêm tụy có thể dẫn đến PPDM gồm:

• Viêm tụy cấp – thường chỉ gây đái tháo đường khi bệnh nặng hoặc tái phát.
• Viêm tụy tái phát nhiều lần – khi người bệnh bị từ 2 đợt viêm tụy cấp trở lên.
• Viêm tụy mạn – tình trạng tụy tổn thương kéo dài, cấu trúc thay đổi không hồi phục.

Ở người lớn bị viêm tụy mạn, nguy cơ mắc đái tháo đường tăng dần theo thời gian, có thể lên tới 46–83% sau 20 năm.

Vì sao viêm tụy gây đái tháo đường?

Tụy là cơ quan sản xuất insulin – hormone chìa khóa giúp kiểm soát đường huyết. Khi tụy bị viêm, tổn thương hoặc bị hủy hoại theo thời gian, khả năng tạo insulin giảm, dẫn tới tăng đường huyết.

Các nguyên nhân thường gặp gây viêm tụy gồm:

• Sỏi đường mật – nguyên nhân hàng đầu ở người lớn.
• Rượu – chiếm 1/3 viêm tụy cấp và đến 70% viêm tụy mạn tại nhiều quốc gia.
• Tăng triglyceride máu – nguyên nhân đứng thứ ba, gặp ở cả người lớn và trẻ em.
• Viêm tụy di truyền – xuất hiện từ nhỏ và kéo dài đến tuổi trưởng thành.

Ngoài thiếu insulin, người bệnh PPDM còn có thể gặp kháng insulin, rối loạn các hormone tụy khác và đôi khi liên quan cơ chế tự miễn.

Khi nào cần tầm soát đái tháo đường sau viêm tụy?

Tất cả người bệnh viêm tụy mạn, không phân biệt tuổi hay nguyên nhân, đều cần được sàng lọc đái tháo đường định kỳ.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ PPDM gồm:

• Viêm tụy cấp nặng hoặc có biến chứng
• Viêm tụy tái phát
• Suy tụy ngoại tiết (kém hấp thu)
• Vôi hóa tụy, teo tụy
• Đã phẫu thuật tụy

Với người từng bị viêm tụy cấp, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra HbA1c mỗi 6 tháng trong 2 năm đầu, bởi nguy cơ xuất hiện tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường có thể tăng từ 20% lên 40% trong giai đoạn này.

Đái tháo đường sau viêm tụy là một bệnh lý phức tạp, tiến triển, đòi hỏi theo dõi và điều trị sát sao hơn so với đái tháo đường thông thường. Tuy nhiên, nếu được sàng lọc đúng thời điểm, điều trị phù hợp, kết hợp lối sống lành mạnh, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát bệnh tốt và phòng tránh biến chứng.