Chủ động kiểm soát bệnh nội tiết – chuyển hóa trong dịp Tết

Dịp Tết Nguyên đán là thời điểm sinh hoạt, ăn uống và nghỉ ngơi có nhiều thay đổi so với thường ngày. Đối với người mắc các bệnh nội tiết – chuyển hóa như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ, gout…, việc “trật nhịp” ăn uống và sinh hoạt rất dễ dẫn đến tăng cân nhanh, mất kiểm soát các chỉ số sức khỏe, làm gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch và chuyển hóa sau Tết.

Tuy nhiên, người bệnh hoàn toàn có thể vừa vui Xuân, đón Tết trọn vẹn, vừa duy trì bệnh ổn định nếu chủ động nhận diện nguy cơ và có kế hoạch kiểm soát từ sớm.

Vì sao bệnh nội tiết – chuyển hóa dễ nặng lên trong dịp Tết?

Tết thường gắn liền với các bữa ăn giàu năng lượng: nhiều thịt mỡ, đồ chiên rán, bánh chưng, bánh kẹo, nước ngọt, rượu bia… Trong khi đó, hoạt động thể lực giảm, thời gian ngủ nghỉ bị đảo lộn, thức khuya nhiều ngày liên tiếp.

Chỉ trong 7–10 ngày nghỉ Tết, nếu mỗi ngày dư thừa khoảng 300–500 kcal, người trưởng thành có thể tăng 1–2 kg. Sự gia tăng cân nặng này kéo theo tình trạng kháng insulin tăng, làm đường huyết, huyết áp và mỡ máu khó kiểm soát hơn. Ở người có sẵn bệnh nền, điều này làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch như đột quỵ, nhồi máu cơ tim.

Đối với người đái tháo đường, các thực phẩm giàu đường, tinh bột và chất béo có thể khiến đường huyết tăng cao đột ngột. Nếu buông lỏng chế độ ăn uống hoặc quên dùng thuốc, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng cấp tính như tăng đường huyết nặng, nhiễm toan ceton.

Người rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ, gout cũng dễ tái phát triệu chứng khi tiêu thụ nhiều thịt đỏ, nội tạng, hải sản, rượu bia. Hậu quả có thể là tăng men gan, đau khớp cấp, mệt mỏi kéo dài sau các buổi liên hoan.

Nguyên tắc ăn uống an toàn trong ngày Tết

Người bệnh nên duy trì thói quen ăn đúng bữa, không bỏ bữa chính để “dành bụng” cho tiệc tùng. Việc bỏ bữa dễ dẫn đến ăn bù quá mức, khiến đường huyết và mỡ máu tăng đột ngột.

Mỗi ngày cần đảm bảo 3 bữa chính, có thể bổ sung 1–2 bữa phụ lành mạnh như sữa không đường, các loại hạt không tẩm muối hoặc trái cây ít ngọt khi cần thiết.

Trong mâm cơm ngày Tết, nên ưu tiên rau xanh, món luộc hoặc hấp, thịt nạc, cá, đậu phụ và trái cây ít ngọt. Hạn chế món chiên rán, thực phẩm nhiều mỡ, da, nội tạng, đồ hộp và bánh kẹo ngọt. Tránh ăn quá no trong mỗi bữa.

Rượu bia cần được hạn chế tối đa, không uống khi đói và không sử dụng liên tục nhiều ngày. Rượu bia không chỉ gây khó kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu mà còn làm tổn thương gan và tăng nguy cơ cơn gout cấp.

Duy trì vận động và sinh hoạt điều độ

Nghỉ Tết không đồng nghĩa với ngừng vận động. Hoạt động thể lực nhẹ nhàng hằng ngày giúp tiêu hao năng lượng dư thừa, cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ ổn định huyết áp, mỡ máu.

Người bệnh có thể đi bộ nhanh khoảng 30 phút mỗi ngày, tập giãn cơ, leo cầu thang hoặc tham gia dọn dẹp nhà cửa. Điều quan trọng là duy trì đều đặn trong suốt kỳ nghỉ.

Bên cạnh đó, cần ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm, hạn chế thức khuya kéo dài. Thiếu ngủ có thể làm rối loạn hormone, tăng cảm giác đói và dễ dẫn đến ăn khuya, tăng cân. Giữ tinh thần thoải mái, phân chia công việc chuẩn bị Tết hợp lý để giảm căng thẳng cũng là yếu tố quan trọng, bởi stress có thể khiến đường huyết và huyết áp dao động thất thường.

Theo dõi bệnh và tuân thủ điều trị

Trước kỳ nghỉ Tết, người bệnh nên tái khám định kỳ để kiểm tra các chỉ số đường huyết, huyết áp, mỡ máu, bảo đảm bệnh đang trong giai đoạn ổn định.

Trong những ngày Tết, cần chuẩn bị đầy đủ thuốc, tuyệt đối không tự ý giảm liều hoặc bỏ thuốc. Người đái tháo đường nên mang theo thuốc, insulin, kim tiêm và máy đo đường huyết khi đi xa.

Việc tự theo dõi đường huyết, huyết áp tại nhà nên được duy trì đều đặn. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như khát nhiều, tiểu nhiều, mệt lả, đau ngực, khó thở, đau đầu dữ dội, yếu liệt tay chân, đau bụng nhiều…, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay, không trì hoãn chờ hết kỳ nghỉ.

Tết là dịp sum họp, nghỉ ngơi và tận hưởng niềm vui bên gia đình. Với người mắc bệnh nội tiết – chuyển hóa, sự chủ động trong ăn uống, sinh hoạt và tuân thủ điều trị sẽ giúp đón năm mới an toàn, khỏe mạnh và trọn vẹn.

Bác sĩ Bùi Hồng Phương