Tuyến giáp và stress ngày Tết

Tết Nguyên đán là khoảng thời gian đặc biệt trong năm, gắn liền với niềm vui sum họp gia đình và những khoảnh khắc nghỉ ngơi sau một năm làm việc vất vả. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy đây cũng là giai đoạn nhiều người phải đối mặt với tình trạng stress cả về tâm lý và sinh lý. Đáng chú ý, stress trong những ngày Tết có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp, đặc biệt ở những người đã có bệnh lý tuyến giáp từ trước.

Stress ngày Tết không chỉ đơn thuần là căng thẳng tinh thần mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố như áp lực công việc cuối năm, gánh nặng tài chính, giao tiếp xã hội dày đặc, cùng với những thay đổi lớn trong sinh hoạt hằng ngày như thức khuya, thiếu ngủ, ăn uống thất thường và sử dụng rượu bia nhiều hơn. Đây là dạng stress ngắn hạn nhưng có cường độ cao, tác động trực tiếp đến hệ nội tiết và hệ miễn dịch của cơ thể.
Về mặt sinh lý, stress làm tăng tiết cortisol – một hormone có khả năng ức chế tuyến yên tiết TSH, đồng thời làm giảm quá trình chuyển đổi hormon T4 (dạng không hoạt động) sang T3 (dạng hoạt động). Khi đó, dù cơ thể vẫn có hormon tuyến giáp, hiệu quả sử dụng hormon lại bị suy giảm. Hậu quả là sau dịp Tết, một số người có thể xuất hiện các rối loạn nhẹ về xét nghiệm chức năng tuyến giáp như giảm TSH, kèm theo cảm giác mệt mỏi, giảm tập trung và tăng cân nhẹ. Ở người khỏe mạnh, những thay đổi này thường mang tính tạm thời, trong khi ở người có bệnh lý tuyến giáp nền, tác động của stress có thể rõ rệt và kéo dài hơn.
Đặc biệt, stress được ghi nhận là yếu tố quan trọng trong các bệnh tuyến giáp tự miễn, nhất là bệnh Basedow. Nhiều nghiên cứu và kinh nghiệm lâm sàng cho thấy stress tâm lý nặng hoặc đột ngột thường xuất hiện trước thời điểm khởi phát hoặc tái phát bệnh. Trong dịp Tết, stress kết hợp với mất ngủ và thay đổi thói quen sinh hoạt có thể kích hoạt hệ miễn dịch, làm tăng sản xuất kháng thể TRAb, dẫn đến bùng phát cường giáp. Không ít bệnh nhân đang ổn định trước Tết nhưng sau đó xuất hiện các triệu chứng như hồi hộp, run tay, sụt cân, mất ngủ kéo dài và phải nhập viện hoặc phải điều chỉnh lại phác đồ điều trị.
Ở bệnh nhân viêm tuyến giáp Hashimoto hoặc suy giáp, stress trong dịp Tết cũng có thể làm các triệu chứng trở nên nặng hơn. Tình trạng mệt mỏi kéo dài, buồn ngủ, sợ lạnh hoặc tăng cân nhẹ sau Tết không chỉ liên quan đến chế độ ăn uống mà còn do stress kéo dài, quên thuốc hoặc sử dụng thuốc không đúng cách. Bên cạnh đó, stress còn gây rối loạn đáp ứng miễn dịch, góp phần thúc đẩy quá trình viêm tự miễn tiến triển nhanh hơn.
Một yếu tố thường gặp khác trong những ngày Tết là việc sử dụng rượu bia và thức khuya. Rượu bia có thể làm giảm tổng hợp hormon tuyến giáp và ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc điều trị. Trong khi đó, thiếu ngủ làm tăng nhịp tim và cảm giác lo âu. Ở bệnh nhân cường giáp, những yếu tố này dễ khiến triệu chứng nặng lên và đôi khi bị chủ quan cho rằng chỉ là biểu hiện “do ăn Tết”, dẫn đến chậm trễ trong việc thăm khám và điều trị.
Tóm lại, stress trong dịp Tết không phải là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh tuyến giáp, nhưng là yếu tố quan trọng có thể làm khởi phát bệnh tiềm ẩn, khiến bệnh bùng phát hoặc tái phát, đặc biệt ở các bệnh tuyến giáp tự miễn. Việc duy trì sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia và tuân thủ điều trị trong suốt dịp Tết có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ sức khỏe tuyến giáp.
Để phòng ngừa và hạn chế ảnh hưởng của stress trong dịp Tết, người dân cần duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, cân đối dinh dưỡng và bổ sung đầy đủ các vitamin, vi chất cần thiết cho cơ thể. Việc ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya, duy trì thói quen vận động phù hợp và kiểm soát tốt stress cũng đóng vai trò quan trọng. Đặc biệt, đối với người đang mắc các bệnh lý tuyến giáp, cần tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị, không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều dùng khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Bác sĩ Nguyễn Tuấn Đạt – Bệnh viện Nội tiết Trung ương.