Hướng dẫn chọn thực phẩm ngày Tết dành cho người bệnh đái tháo đường

Tết Nguyên đán là khoảng thời gian đặc biệt trong năm, là dịp để gia đình sum họp, đoàn viên và thăm hỏi người thân. Đây cũng là thời điểm chế độ ăn uống thường thay đổi rõ rệt, với quan niệm truyền thống “ăn Tết phải đủ đầy, thịnh soạn”. Việc ăn uống nhiều hơn, đa dạng hơn trong những ngày này khiến nhiều người lo ngại sẽ tăng cân, đặc biệt ảnh hưởng đến những bệnh nhân cần kiểm soát chế độ ăn nghiêm ngặt như người mắc bệnh đái tháo đường.

Không ít người bệnh mong muốn được tận hưởng trọn vẹn hương vị ngày Tết nhưng lại gặp khó khăn trong việc kiểm soát đường huyết. Thực tế cho thấy, với sự chuẩn bị và lên kế hoạch hợp lý, người bệnh đái tháo đường vẫn có thể thưởng thức các món ăn truyền thống mà không làm ảnh hưởng đến mục tiêu kiểm soát đường máu. Việc lựa chọn thực phẩm thông minh và duy trì thói quen sinh hoạt hợp lý đóng vai trò rất quan trọng trong những ngày lễ.
Trong dịp Tết, thời gian dùng bữa thường không cố định như ngày thường. Các bữa cơm, bữa cỗ gia đình có thể diễn ra sớm hoặc muộn hơn so với lịch sinh hoạt hằng ngày, thậm chí bữa chính có thể được tổ chức từ giữa buổi chiều. Sự thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết ở những người đang sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết. Vì vậy, người bệnh cần chú ý không để cơ thể rơi vào tình trạng đói kéo dài và có thể bổ sung bữa ăn nhẹ phù hợp nếu thời gian dùng bữa chính bị lùi hoặc thay đổi.
Một sai lầm thường gặp trong dịp lễ là bỏ bữa hoặc nhịn ăn trước các bữa tiệc với suy nghĩ “để dành” lượng tinh bột cho bữa chính. Điều này dễ khiến người bệnh ăn quá nhiều trong một bữa, làm đường huyết tăng cao đột ngột và khó kiểm soát. Việc duy trì bữa sáng hoặc bữa ăn nhẹ hợp lý trong ngày giúp ổn định đường huyết và hạn chế tình trạng ăn quá mức. Khi lựa chọn bữa ăn phụ, người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm lành mạnh như sữa chua không đường, các loại hạt không muối, rau xanh hoặc trái cây tươi với khẩu phần vừa phải, đồng thời tránh các loại bánh ngọt, mứt, bánh quy hay đồ chiên rán nhiều dầu mỡ.
Các món ăn truyền thống ngày Tết như bánh chưng, bánh tét, xôi, chè hay mứt thường chứa hàm lượng carbohydrate và đường cao. Đặc biệt, gạo nếp và tinh bột tinh chế có chỉ số đường huyết cao, khiến đường huyết tăng nhanh sau ăn. Khi sử dụng với số lượng lớn và kéo dài trong nhiều ngày, những thực phẩm này dễ làm mất kiểm soát đường huyết. Người bệnh đái tháo đường không cần kiêng tuyệt đối các món ăn truyền thống, nhưng cần lựa chọn có chừng mực, ăn với khẩu phần nhỏ, kết hợp cùng nhiều rau xanh và nguồn đạm nạc để làm chậm quá trình hấp thu glucose.
Việc kiểm soát khẩu phần ăn trong những ngày Tết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người bệnh nên ăn chậm, thưởng thức từng phần nhỏ và duy trì tổng lượng carbohydrate trong ngày tương đương với chế độ ăn thông thường. Điều này giúp hạn chế tình trạng tăng đường huyết sau ăn và giảm nguy cơ tăng cân trong dịp lễ.
Rau xanh và trái cây tươi là nhóm thực phẩm không nên thiếu trong thực đơn ngày Tết. Rau và trái cây cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ, giúp tạo cảm giác no và hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Mặc dù trái cây có chứa đường, đây chủ yếu là đường tự nhiên, khác với các loại đường tự do có trong bánh kẹo, mứt hay đồ uống ngọt. Người bệnh nên ưu tiên ăn trái cây tươi, phân bổ rải rác trong ngày thay vì ăn nhiều cùng một lúc, đồng thời hạn chế các loại nước ép trái cây do chứa nhiều đường tự do. Các phương pháp chế biến như ăn sống, luộc, hấp hoặc nướng nên được ưu tiên hơn so với các món rau chế biến cùng nhiều chất béo như kem, bơ hoặc thịt mỡ.
Bên cạnh chế độ ăn uống, duy trì hoạt động thể chất trong dịp Tết cũng rất cần thiết. Nhiều người thường giảm vận động trong kỳ nghỉ, trong khi tập thể dục có tác dụng làm giảm đường huyết cả trong và sau khi vận động thông qua việc tăng tiêu thụ glucose và cải thiện độ nhạy insulin. Những hoạt động đơn giản như đi bộ sau bữa ăn, vận động nhẹ cùng gia đình và bạn bè sẽ giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn, đồng thời cải thiện sức khỏe tim mạch và tinh thần.
Người bệnh đái tháo đường cũng cần duy trì thói quen theo dõi đường huyết thường xuyên trong suốt dịp Tết để kịp thời điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt và thuốc điều trị khi cần thiết. Tết là dịp để tận hưởng niềm vui sum vầy, nhưng không phải là thời gian “nghỉ ngơi” trong việc chăm sóc sức khỏe. Việc ăn Tết thông minh và kiểm soát đường huyết bền vững sẽ giúp người bệnh duy trì sức khỏe ổn định, để niềm vui ngày xuân được trọn vẹn và lâu dài.
Bệnh viện Nội tiết Trung ương kính chúc người bệnh và gia đình một năm mới an khang, vui Tết an toàn và khỏe mạnh.
                                                                                          Bác sĩ Đỗ Thị Hạnh Trang – Bệnh viện Nội tiết Trung ương.